Goede praktijkenWeek van de Valpreventie

Doel “zero fixatie” voor valpreventie

By 20 april 2021 No Comments

Om het valrisico te beheersen, grijpt het zorgpersoneel soms terug naar fixatie. Deze delicate praktijk is nochtans niet altijd noodzakelijk en kan zelfs contraproductief blijken in het omgaan met valpartijen.

Ouder worden is vaak onlosmakelijk verbonden met valpartijen. Deze hebben zware gevolgen voor de ouderen zelf, zowel op psychisch als lichamelijk vlak, en hebben ook een zware impact op het welzijn van het verplegend personeel.

Hoe kunnen we de veiligheid van de patiënt en het respect voor diens vrijheden verenigen? De fixatietechniek roept verschillende vragen op bij het zorgpersoneel. Hoe kunnen we fixeren en daarbij toch iedereen in zijn keuzevrijheid laten? De bewegingsvrijheid van onze bewoners accepteren houdt vaak ook de aanvaarding van het nemen van risico’s in. Dat is helaas een even alledaagse als onoplosbare realiteit.

Fixatie wordt toegepast in 6 tot 17% van de ziekenhuizen.
Bij de 65-plussers gaat het hierbij om 18 tot 22% van de patiënten. Bij dementerenden loopt dit cijfer op tot meer dan 50%.

In rusthuizen krijgt 49% van de bewoners ooit te maken met fixatie.

Ook al dalen deze cijfers van jaar tot jaar, er worden toch nog te veel mensen mee geconfronteerd. Dit is waarom verschillende “zero fixatie” plannen werden geactiveerd, eerst in Vlaanderen en vervolgens ook in Wallonië.

Over welke types fixatie gaat het?

Naast de scheikundige fixatie, toegepast in de psychiatrie, bestaan er ook 4 andere types van lichamelijke fixatie: 

  • Een fixatie die de beweging beperkt zoals het gebruik van banden of buikriemen 
  • Een fixatie die de vrijheid beperkt zoals isolatie of opsluiting
  • Fixatiemiddelen die geïntegreerd zijn in het meubilair, zoals bedhekken of de tafeltjes bij de zetels 
  • Virtuele fixatie zoals elektronische bewaking

Hoe beschermt u uw patiënten op een vriendelijke manier?

Het is vaak in een sterk emotionele context dat we besluiten voor fixatie te kiezen. Geduld en methode zijn dan de sleutelwoorden. 

In de eerste plaats moet men deze beslissing in groep nemen zodat men er niet alleen voor staat. In een ideale situatie gebeurt een fixatie enkel op medisch voorschrift, zelfs al wordt ze in België beschouwd als een verpleegkundige interventie gedelegeerd door de arts (zonder dat hiervoor een voorschrift nodig is).

Het is dus belangrijk om:

  • de patiënt en zijn of haar familie te informeren. Instemming met de fixatie is nodig opdat ze goed ervaren zou worden. 
  • de triggers voor de verwarde episode te identificeren. Pijn, zoals bij een vergrote blaas, of polymedicatie lokken vaak verwarde episodes uit. 
  • alternatieven te zoeken en steeds te kiezen voor een rustige aanpak. Dit kan gaan van enkele vriendelijke en spontane gebaren tot de organisatie van welzijnsateliers. 
  • de veiligheid te vrijwaren en de noodzaak van de fixatie te bewaken en regelmatig te herevalueren
  • te kiezen voor adequaat fixatiemateriaal en getraind te worden in het gebruik ervan.
  • zeer regelmatig de lichamelijke parameters van de persoon te evalueren: zenuwcompressiepunten, roodheid op de bevestigingspunten. 
  • te waken over de hydratie en continentie van de persoon.

De gevolgen van de fixatie

Als fixatie effectief zou zijn, zou ze het aantal valpartijen en lichamelijke letsels moeten beperken. Dat is evenwel verre van het geval. Het aantal ernstige verwondingen na een val terwijl de patiënt gefixeerd is, stijgt zelfs (17% versus 5%), (Tinetti, 1992). 

En wanneer men de fixatie beëindigt, heeft het aantal valpartijen tijdens de overgangsfase de neiging om te stijgen (zonder dat de letsels daarom ernstiger zijn). 

Bovendien leidt een fixatie heel vaak, zeker als ze van lange duur is, tot een verlies van autonomie en een verlenging van de hospitalisatieperiode (Frengley 1986).

De impact van de fixatie op de gezondheid van de persoon situeert zich dus op verschillende niveaus :

Morbiditeit

Fixatie leidt tot een immobiliteit die nefast is voor de patiënt, die vaak snel ten prooi valt aan doorligwonden. Een immobilisatie kan een afname van wel 10% van de spiermassa met zich meebrengen. Fixatie zorgt ook voor een verlies van botmassa en spieratrofie. Hetgeen op zijn beurt weer zorgt voor een groter risico op een ernstige valpartij. 

Ook andere gevolgen werden gerapporteerd, zoals een toenemende verwarring en incontinentie.

Mortaliteit

Fixatie is verantwoordelijk voor 1 op 1000 overlijdens in een instelling (Miles 1992). 

Aangezien de ernst van de verwondingen toeneemt met de fixatie, stijgt ook de kans op overlijden aan die verwondingen. De bedhekken worden hierbij vaak met de vinger gewezen.

De beleving van het zorgpersoneel

Een verpleegkundige ervaart vaak angst, frustratie en schuldgevoel bij het implementeren van fixaties. 

Paradoxaal genoeg wordt het gevoel van veiligheid voor de verpleegkundige nooit gerapporteerd. De fixatie is dus altijd een risicovolle operatie, met zware gevolgen voor de bewoner en een zware verantwoordelijkheid voor het verzorgend personeel.

Fixatie biedt geen bescherming tegen juridische vervolgingen

Hier is het de “noodzaak van een conforme fixatie en toezicht in functie van de toestand van de patiënt” die primeert. Patiënten fixeren, jazeker, in bepaalde gevallen, maar met veel voorzorgsmaatregelen en professionaliteit.

Het is mogelijk om geen fixatie te gebruiken

In bepaalde woonzorgcentra past men nooit fixatie toe. Om dat te kunnen waarmaken moeten zorgeverleners én familieleden ervan overtuigd zijn dat het zonder kan. Men moet dan mogelijke alternatieven bespreken die doeltreffender zijn zonder de levenskwaliteit aan te tasten. Die alternatieven kunnen bijvoorbeeld de identificatie van risicofactoren zijn, het plaatsen van bedden in een zeer lage positie, een aangepaste kamerinrichting, enz. Vandaag worden ook nieuwe technieken voorgesteld die het mogelijk maken om een valincident automatisch te detecteren en die steeds vaker beschikbaar zullen zijn in woonzorgcentra.

Het belang van ISA bij het toezicht op en de evaluatie van gefixeerde patiënten

De opvolging van de fixatie is het sleutelwoord! Met of zonder fixatie is het in de gaten houden van de patiënt sowieso de verantwoordelijkheid van de verpleegkundige. 

Een snelle waarschuwing bij een valpartij onder fixatie en een directe visualisatie van wat er gebeurt in de kamer, zoals het valpreventiesysteem ISA dat voorziet, zorgt voor een terugloop in de mortaliteit en morbiditeit bij gefixeerde patiënten.

Ontdek het valpreventievoorbeeld van het CHwapi
20 april 2021

Valpreventie: wat staat er op het spel?

Elk jaar worden talloze ouderen het slachtoffer van valpartijen met soms zeer ernstige gevolgen. Deze valpartijen kunnen zich thuis, op straat of in de instelling voordoen. Het is dus belangrijk…
Lees Meer
20 april 2021

Doel “zero fixatie” voor valpreventie

Om het valrisico te beheersen, grijpt het zorgpersoneel soms terug naar fixatie. Deze delicate praktijk is nochtans niet altijd noodzakelijk en kan zelfs contraproductief blijken in het omgaan met valpartijen.Ouder…
Lees Meer
16 april 2021

Hoe kan men het aantal valincidenten en de gevolgen ervan verminderen? Het voorbeeld van het CHwapi

Het CHwapi in Doornik voert een bijzonder innovatief valpreventiebeleid dat de patiënt centraal stelt. Een ontmoeting met Patrick Dewaele, verpleegkundig manager“In 2019 telde het CHwapi 844 aangiftes van ongewenste gebeurtenissen…
Lees Meer

De op deze site aangeboden inhoud is gebaseerd op de beroepservaring van de ondervraagde partners en deelnemers. MintT wijst alle verantwoordelijkheid af voor eventuele onnauwkeurigheden of fouten die in de interviews geslopen zouden zijn.

20 april 2021

Valpreventie: wat staat er op het spel?

Elk jaar worden talloze ouderen het slachtoffer van valpartijen met soms zeer ernstige gevolgen. Deze valpartijen kunnen zich thuis, op straat of in de instelling voordoen. Het is dus belangrijk…
Lees Meer
20 april 2021

Doel “zero fixatie” voor valpreventie

Om het valrisico te beheersen, grijpt het zorgpersoneel soms terug naar fixatie. Deze delicate praktijk is nochtans niet altijd noodzakelijk en kan zelfs contraproductief blijken in het omgaan met valpartijen.Ouder…
Lees Meer
16 april 2021

Hoe kan men het aantal valincidenten en de gevolgen ervan verminderen? Het voorbeeld van het CHwapi

Het CHwapi in Doornik voert een bijzonder innovatief valpreventiebeleid dat de patiënt centraal stelt. Een ontmoeting met Patrick Dewaele, verpleegkundig manager“In 2019 telde het CHwapi 844 aangiftes van ongewenste gebeurtenissen…
Lees Meer
Week van de valpreventie

Van 19 tot 25 april 2021

MintT neemt deel aan de week van de Valpreventie. MintT is gespecialiseerd in valdetectie oplossingen